Een paus getekend door de figuur van de grote kerkdokter
Vanaf de eerste dagen van zijn pontificaat riep Leo XIV herhaaldelijk de figuur op van de heilige Augustinus, de grote bisschop van Hippo, kerkdokter, filosoof van de genade en geestelijk vader van het christelijke Westen. Dit is geen toeval. Zelfs voordat hij de troon van Petrus besteeg, was Leo XIV al opgeleid in een religieuze orde die was geïnspireerd door de Regel van Sint Augustinus, en uit zijn eerste homilieën, lezingen en openbare meditaties blijkt een diepe affiniteit met het Augustijnse gedachtegoed en spiritualiteit.
In een wereld op zoek naar oriëntatiepunten haalde paus Leo XIV een rode draad door het denken van Sint Augustinus: de menselijke ziel in spanning, het oneindige verlangen naar God, de zoektocht naar waarheid en de innerlijke strijd tussen schaduw en licht. Deze inspiratie gaf zijn pontificaat een zeldzame theologische en existentiële diepgang.
Het rusteloze hart van de mens volgens Augustinus
St. Augustinus schreef: "U hebt ons voor uzelf gemaakt, Heer, en ons hart is rusteloos totdat het in u rust." Deze emblematische zin, afkomstig uit de Belijdenissen, komt vaak terug in de toespraken van Leo XIV. Hij ziet het als een sleutel tot het lezen van de hedendaagse wereld: een wereld die rusteloos is, moe, vaak teleurgesteld, maar altijd bewoond door een dorst naar betekenis.
De paus benadrukt deze "vruchtbare rusteloosheid" als spirituele drijfveer. Hij nodigt jonge mensen, zoekers naar God, aarzelende gelovigen, uit om deze dorst niet te smoren, maar te eren, te volgen, erin te graven. Net als Augustinus stelt hij geen gesloten zekerheden voor, maar een weg van innerlijkheid, waarbij geloof niet in de eerste plaats een intellectuele aanhankelijkheid is, maar een levende ontmoeting met Hem die het hart verandert.
Een Kerk die luistert, dialogeert en bekeert
In het denken van de heilige Augustinus is bekering geen eenmalige gebeurtenis, maar een voortdurend proces. Leo XIV neemt deze dynamiek over in zijn manier van regeren: hij roept de Kerk op om zichzelf te bekeren, om de logica van macht, prestige of terugtrekken los te laten, om weer nederig, dienend, vreugdevol en broederlijk te worden.
Hij benadrukt ook het belang van de dialoog, niet als communicatiestrategie, maar als Augustijnse houding: Augustinus dialogeerde met heidenen, manicheeërs, donatisten, en zocht altijd naar de waarheid zonder zijn geloof te verloochenen. Voor Leo XIV betekent dit dat de Kerk vandaag de dag aanwezig moet zijn aan de grenzen - cultureel, sociaal en spiritueel - niet om op te leggen, maar om te begeleiden, te verlichten en te getuigen.
Geest boven alles
Een van de fundamenten van het Augustijnse denken is het primaat van de genade. Volgens Augustinus is de mens niet in staat om in zijn eentje verlossing te bereiken: het is God die hem komt zoeken, opheffen en liefhebben. Leo XIV nam deze visie over als pastoraal kompas. Hij herinnert ons er voortdurend aan dat de Kerk geen beloning is voor de volmaakten, maar een thuis voor zondaars, een school van barmhartigheid.
Deze theologie van genade schijnt door in zijn woorden over gescheiden gehuwden, mensen die gewond zijn geraakt door het leven, gelovigen in de marge, onderdrukte volken. Hij weigerde het geloof te reduceren tot een starre moraal: net als Augustinus zag hij een persoonlijke relatie met God in de eerste plaats als een geschenk dat je moet verwelkomen, niet als een verdienste die je moet verdienen.
Een verenigde visie op mens en wereld
Een van de rijkste aspecten van de heilige Augustinus is ten slotte zijn vermogen om geloof en rede, liefde voor God en liefde voor de naaste, innerlijkheid en betrokkenheid bij elkaar te brengen. Leo XIV gebruikt dit om een christelijke visie op de mensheid voor te stellen: een wezen geschapen naar het beeld van God, vrij, kwetsbaar, geroepen om lief te hebben en te bouwen aan het algemeen welzijn.
Daarom neemt hij stelling voor sociale rechtvaardigheid, vrede, het beschermen van de schepping, maar altijd in verbinding met het spirituele leven. Hij scheidt nooit actie en contemplatie, politiek en gebed, strijd en tederheid. Deze samenhang, gevoed door Augustinus, geeft zijn woorden een vreedzaam gezag.
Een licht voor de toekomst van de Kerk
Met zijn keuze om zich te laten inspireren door de heilige Augustinus wilde Leo XIV niet terugkeren naar het verleden. Hij herkende in Augustinus een tijdloze stem die tot de zielen van vandaag kon spreken. In de crisis waarmee de Kerk werd geconfronteerd, stelde hij een veeleisende maar heldere weg voor: die van de terugkeer naar het hart, van de dialoog met God, van het vertrouwen in de genade, van het geloof dat probeert te begrijpen.
Door zijn eenvoudige gebaren, zijn diepgaande woorden en zijn bewoonde stiltes wilde Leo XIV van de Kerk een levende plaats maken, waar de hedendaagse mens de echo van dit woord kon horen: "Laat heb ik u liefgehad, schoonheid zo oud en zo nieuw..."
