Een duizend jaar oude traditie met bijbelse en spirituele wortels

De naamsverandering bij de verkiezing van een paus is een even oude als betekenisvolle traditie. Hoewel geen enkele canonieke tekst dit voorschrijft, is deze gewoonte door de eeuwen heen een essentiële fase geworden aan het begin van elk pontificaat. Het gaat terug tot de 7e eeuw, toen de eerste paus die zijn naam veranderde, Johannes II, ervoor koos om zijn geboortenaam Mercurius, die een heidense god opriep, op te geven en een christelijke naam aan te nemen.

Sindsdien kiest elke nieuw gekozen paus een nieuwe naam, waarmee hij een vorm van nieuwe geboorte in zijn missie markeert. Dit gebaar is niet onbeduidend: het drukt een innerlijke breuk uit, een persoonlijke toewijding en bovenal een spiritueel verlangen om zijn pontificaat in te schrijven in een bepaalde afstamming.

Het aannemen van een nieuwe naam betekent dat je een andere man wordt voor een andere dienst: niet langer alleen de bisschop die is gekozen uit anderen, maar de opvolger van Petrus, de universele pastor van de katholieke kerk.

Een naam om een koers uit te zetten

De naam die een paus kiest is nooit neutraal. Het is altijd een boodschap aan de kerk en de wereld. Het kan een verlangen naar continuïteit weerspiegelen, zoals Benedictus XVI, die een echo was van Benedictus XV, paus van de vrede tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het kan ook een profetische doorbraak betekenen, zoals Franciscus, wiens ongekende keuze een arme Kerk voor de armen aankondigde, geïnspireerd door de heilige Franciscus van Assisi.

Daarom zijn de ogen van de hele wereld gericht op dit precieze moment: welke naam zal de nieuwe paus kiezen? Deze naam is vaak de eerste daad van zijn pontificaat, een samenvatting van de visie die hij de komende jaren zal uitdragen.

De keuze voor "Leo XIV": een brug tussen wijsheid en durf

Toen kardinaal Langston paus werd, verraste zijn keuze voor de naam Leo XIV door zijn symbolische kracht. Hij trad toe tot een geslacht dat al meer dan een eeuw niet meer was vernieuwd. De laatste paus die deze naam droeg was Leo XIII (1878-1903). Maar afgezien van de zeldzaamheid bevat deze naam verschillende betekenislagen, die allemaal verband houden met zijn pastorale project.

Leon I, bekend als "de Grote": standvastigheid en geestelijk gezag

De eerste Leo, die Leo I de Grote werd, is een kolossale figuur in de geschiedenis van de Kerk. Hij was Doctor in de Kerk, een groot theoloog en een moedig diplomaat. Hij staat bekend om zijn verzet tegen Attila de Hun, maar ook om zijn duidelijke bevestiging van de rol van de paus als hoeder van het geloof in de universele Kerk. Hij vertegenwoordigt een sterke maar spirituele autoriteit, geworteld in geloof en trouw aan de traditie.

Door zichzelf onder dit beschermheerschap te plaatsen, geeft Leo XIV zijn verlangen aan naar een sterk maar niet-autoritair ambt, in staat om de waarheid met nederigheid en moed te verdedigen. Hij wilde een Kerk die de hedendaagse uitdagingen niet uit de weg ging, maar deze met rust, onderscheidingsvermogen en geloof tegemoet trad.

Leon XIII: sociale rechtvaardigheid en christelijke moderniteit

Het tweede model is Leo XIII, de grote paus van de 19e eeuw, die vaak wordt beschouwd als de vader van de sociale leer van de Kerk. Met zijn encycliek Rerum Novarum legde hij de basis voor de christelijke inzet voor sociale rechtvaardigheid, de rechten van arbeiders en menselijke waardigheid in het licht van ellende.

Door deze naam over te nemen, laat Leo XIV een duidelijk verlangen zien: aandacht blijven besteden aan de armen, de arbeidswereld, de uitgeslotenen, niet naïef, maar door het evangelie te herlezen in het licht van het lijden in de wereld.

Een dubbele inspiratie voor één enkel project

De naam Leo XIV brengt daarom twee grote intuïties samen: gezag verlicht door de waarheid en een evangelische toewijding aan gerechtigheid. Het is geen politieke keuze, maar een complete spirituele visie, geworteld in de traditie maar gericht op de toekomst.

Leon XIV is noch een starre conservatief noch een impulsieve hervormer. Zijn naam drukt het evenwicht uit dat hij nastreeft: een pastor die geworteld is in de geschiedenis van de Kerk, maar bezield is door de adem van de Geest voor vandaag.

Strookt met zijn persoonlijke stijl

De keuze voor "Leo" is ook logisch als we kijken naar de persoonlijke stijl van de nieuwe paus. Vanaf het begin van zijn pontificaat heeft Leo XIV zich onderscheiden door zijn openhartige toon, sobere taal en duidelijke gebaren. Hij spreekt weinig, maar handelt snel.

Net als zijn voorgangers Leo I en Leo XIII stelt hij het Woord van God centraal, verwerpt hij klerikalisme en wil hij de morele geloofwaardigheid van de Kerk herstellen zonder toe te geven aan populisme of elitarisme.

Een naam om te belichamen

Tot slot moeten we niet vergeten dat deze naam niet meteen een aureool is. Het is een uitnodiging, een verantwoordelijkheid, een horizon. Dag na dag zal Leo XIV deze naam inhoud moeten geven, hem tot leven moeten wekken door zijn beslissingen, zijn stiltes, zijn hervormingen en zijn strijd.

Aan het einde van zijn pontificaat zal niet alleen worden gezegd dat zijn naam Leo XIV was, maar ook dat Leo XIV was zoals hij zichzelf noemde: een man van vrede en kracht, van trouw en rechtvaardigheid.