Een spirituele en pastorale verwantschap
In zijn eerste toespraken hield Leo XIV nooit op zijn voorganger, paus Franciscus, te eren, die hij "een vader in het geloof" en "een model van een universele pastor" noemde. Hun relatie is niet louter ceremonieel: er blijkt een echte spirituele continuïteit uit, geworteld in dezelfde visie op de Kerk, gericht op de periferie, barmhartigheid, eenvoud van leven en luisteren naar de Geest.
Paus Franciscus heeft de hedendaagse geschiedenis van de Kerk gekenmerkt door zijn verlangen om het pontificale ambt te desacraliseren, de Kerk open te stellen voor degenen die door het leven gewond zijn geraakt en de armen weer centraal te stellen in de boodschap van het Evangelie. Leo XIV, met zijn eigen stijl, neemt deze adem over: hij probeert niet te breken met het verleden, maar het te verdiepen, uit te breiden en vruchtbaar te maken.
Houdingen die doen denken aan die van zijn voorganger
Vanaf de eerste dagen werden verschillende keuzes van Leo XIV gezien als directe echo's van het pontificaat van Franciscus. Hij bleef wonen in het Maison Sainte-Marthe en weigerde de traditionele pauselijke flat te betrekken. Hij zorgde ervoor dat zijn eerste officiële bezoek een ziekenhuis in een buitenwijk was, om patiënten aan het einde van hun leven te zien. En net als Franciscus in 2013 bracht hij een lang moment in stilte door op het Sint-Pietersplein, waarbij hij de mensen vroeg voor hem te bidden voordat hij de apostolische zegen gaf.
Maar meer dan de gebaren is het de innerlijke houding die de twee pausen bij elkaar brengt: de afwijzing van klerikalisme, het verlangen naar innerlijke hervorming, de nadruk op synodaliteit als een manier om samen te bestaan in de Kerk.
Een theologie van nabijheid
François blies een Kerk nieuw leven in die "naar buiten gaat", die zich niet in zichzelf terugtrekt, maar met mededogen de wereld tegemoet treedt. Leo XIV volgde dezelfde logica: voor hem was nabijheid het hart van het pastoraat.
Net als zijn voorganger benadrukte hij de noodzaak van een gastvrije Kerk, die niet oordeelt alvorens te verwelkomen, die zorgt alvorens te onderwijzen. Hij neemt het beeld over van de Kerk als een veldhospitaal, maar verrijkt het met Augustijnse spiritualiteit: niet alleen het helen van zichtbare wonden, maar ook het helen van het hart door genade.
Een nederige en gedecentraliseerde bestuursstijl
Paus Franciscus is begonnen aan een hervorming van de Curie en het bestuur van de Kerk die nog niet voltooid is. Leo XIV erft het met voorzichtigheid maar overtuiging. In zijn eerste weken benoemde hij medewerkers uit verschillende continenten en breidde hij het aantal leken in besluitvormende raden uit. Net als Franciscus delegeert hij graag, overlegt hij uitvoerig en is hij niet bang voor intern debat. Hij wilde geen visie opdringen, maar Gods volk samen voorwaarts leiden, rekening houdend met culturele en kerkelijke diversiteit.
Nuances in continuïteit
Naast deze grote verwantschap met Franciscus was Leo XIV niet tevreden met kopiëren. Hij voegde zijn eigen toon toe, meer meditatief, meer contemplatief, soms meer theologisch. Zijn Augustijnse erfenis bracht hem ertoe meer nadruk te leggen op innerlijkheid, bekering van het hart en de diepte van genade. Waar Franciscus de nadruk legde op pastorale actie en de bekering van structuren, legde Leo XIV de nadruk op de geestelijke vernieuwing van elk individu.
Hij sprak iets minder, maar zijn stiltes waren bewoond. Hij schreef meer, met sobere, dichte taal. Hij lijkt voor de lange termijn te willen verankeren wat Franciscus is begonnen, door een stabiele en spiritueel diepgaande vorm te geven aan een vernieuwde Kerk.
Een Kerk in beweging, altijd geleid door het Evangelie
In het voetspoor van paus Franciscus kijkt Leo XIV niet achterom, maar vooruit. Hij herhaalt niet, hij breidt uit. Hij reproduceert niet, hij groeit. Hij neemt de profetische intuïties van Franciscus over - universele broederschap, aandacht voor de armen, synodale hervorming - en draagt ze uit met zijn eigen stem, in een wereld die steeds onzekerder wordt.
En als hij in de voetsporen treedt van zijn voorganger, dan is dat omdat ze dezelfde gids hebben: Christus, arm, nederig, barmhartig, die de Kerk uitnodigt om de weerspiegeling van zijn gelaat en de plaats van zijn liefde te zijn.
